เนื้องอกมดลูกชนิดไม่ร้ายแรง ที่เรียกว่า Myoma (อ่านว่า “ไมโอม่า” ชื่อทางการแพทย์ คือ Leiomyoma) นั้น พบบ่อยมาก.. ในสตรีวัยเจริญพันธุ์ พบได้ถึงร้อยละ 20 - 50 ในสตรีที่มีบุตรยาก พบได้ร้อยละ 5 – 10 แต่..เป็นสาเหตุของภาวะมีบุตรยากเพียงร้อยละ 2 เท่านั้น
เรื่องราวของเนื้องอกชนิดนี้มีปรากฏอยู่ในนิตยสารหลายฉบับ แต่…ที่ข้าพเจ้าอยากจะเล่าให้ผู้อ่านทราบ คือ เนื้องอกชนิดนี้ ในหญิงสาว วัยเจริญพันธุ์ที่ยังไม่มีบุตร และต้องการมีบุตร สูตินรีแพทย์จำเป็นต้องรักษาแบบเก็บตัวมดลูกเอาไว้ และตัดเลาะลอกเอาเฉพาะตัวเนื้องอกออกเท่านั้น ซึ่งในทางการแพทย์เรียกว่า Myomectomy เนื้องอกชนิดนี้มักมีรูปร่างและการเกาะตัวเป็นก้อนเนื้อกลม เหนียว จนแยกตัวออกจากมดลูกได้ง่าย เพียงแค่ใช้นิ้วมือเซาะแยก เนื้องอกก็ร่อนออกมาเป็นก้อนได้แล้ว
ข้าพเจ้ามีโอกาสผ่าตัดลอกเอาเนื้องอกมดลูกออก (Myomectomy) จำนวนหลายราย แต่ละรายมีความยากง่ายและน่าสนใจไม่น้อย
คุณพรพิมล อายุ 45 ปี แต่งงานแล้วแต่ยังไม่มีบุตร เธอได้รับการตรวจพบเนื้องอกมดลูกราว 2 ปี โดยได้รักษาแบบประคับประคอง ด้วยการฉีดยาคุมเข้ากล้ามทุก 3 เดือน การที่คุณพรพิมลไม่ได้รับการผ่าตัด เนื่องด้วยเธอยังไม่มีอาการอะไรรุนแรง อาทิเช่น ตกเลือด หรือหลอดไตถูกกดทับ ก้อนเนื้องอกก็ไม่ใหญ่มาก ตำแหน่งอยู่ใกล้ชิดผิวมดลูก (Subserous myoma) และไม่เบียดเข้าไปในโพรงมดลูก อย่างไรก็ตาม ช่วงนี้ คุณพรพิมลมีอาการปัสสาวะบ่อย แม้ไม่แสบขัด ซึ่งเป็นผลจากการกดเบียดของตัวเนื้องอกกับกระเพาะปัสสาวะ (Pressure symptom)
ข้าพเจ้าได้ติดตามดูแลการรักษาให้กับคุณพรพิมลมาตั้งแต่ต้น โดยใช้อัลตราซาวด์ตรวจดูเนื้องอกมดลูกผ่านทางช่องคลอดทุก 3 - 6 เดือน ข้าพเจ้าสังเกตว่า ก้อนเนื้องอก ‘ไมโอม่า’ ไม่ค่อยมีการเปลี่ยนแปลง คือ มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 7 – 8 เซนติเมตรอยู่ชิดกับมดลูกส่วนล่าง (Lower segment of uterus) ทางด้านหลัง (Posterior)

ไม่กี่วันมานี้ ข้าพเจ้าได้ผ่าตัดคนไข้รายหนึ่งผ่านกล้อง (Laparoscopic surgery) พอเจาะท้องส่องเข้าไป ก็พบว่า ลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่ยึดติดครอบคลุมมดลูกทั้งทางด้านหน้า และด้านหลัง รวมทั้งปิดกั้นช่องว่างทางด้านล่างหลังมดลูกด้วย (Culdesac) นอกจากนั้น ทางด้านขวาของอุ้งเชิงกราน ยังมีพังผืดหนาแน่นอันเนื่องมาจากเคยผ่าตัดไส้ติ่งเมื่อหลายปีก่อน.. สาเหตุที่ตอนแรก ข้าพเจ้ายอมรับคนไข้ให้เข้ารับการผ่าตัดผ่านกล้อง ก็เนื่องจากว่า คนไข้มีประวัติแค่เคยผ่าตัดไส้ติ่งมาเพียงครั้งเดียวเท่านั้น จึงไม่น่าจะมีพังผืดมากมายภายในช่องท้อง ซึ่ง...หลังจากให้ศัลยแพทย์ช่วยผ่าตัดเลาะพังผึดออกแล้ว จึงได้รู้ว่า พังผืดเหล่านั้น (Adhesion) เกิดจากภาวะเยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ ที่พัฒนารูปแบบไปเป็นถุงน้ำช็อกโกแลต ซีส (Endometriotic cyst) และพังผืดรอบๆ... พลัน!! ข้าพเจ้านึกถึงเรื่องราวของลำไส้บาดเจ็บจากการผ่าตัดด้วยกล้องของเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา
จากการศึกษาวิจัย จากหลายๆสถาบันในต่างประเทศ โดยรวบรวมข้อมูลจากการเจาะท้องส่องกล้อง (risk of bowel injury) ปรากฏว่า พบอุบัติการณ์ลำไส้ได้รับบาดเจ็บเพียง ร้อยละ 0.08 จากการเจาะท้องส่องกล้องวินิจฉัยและผ่าตัดเล็ก (diagnostic and minor operative laparoscopy) และร้อยละ 0.33 จากการผ่าตัดใหญ่ (major operative laparoscopy) ซึ่งภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้จะลดลงเมื่อแพทย์มีประสบการณ์มากขึ้น อย่างไรก็ตาม ตอนเริ่มเจาะท้องส่องกล้อง โดยใช้เหล็กแหลม (Trocar) และเข็ม Veress needle อาจเป็นช่วงเวลาที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงการทำให้ลำไส้ทะลุหรือถลอกได้ แม้จะเป็นแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ก็ตาม ซึ่ง...ปัญหาจะยุ่งยากมากขึ้นหากวินิจฉัยได้ช้า (Delayed diagnosis) จากการศึกษา พบว่า ร้อยละ 15 ไม่สามารถวินิจฉัยได้ขณะผ่าตัด ซึ่ง 1 ใน 5 จะเสียชีวิต แต่..หากแพทย์สามารถวินิจฉัยและรักษาทันทีในห้องผ่าตัด ก็จะช่วยลดภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้ได้ รวมทั้งปัญหาการฟ้องร้องที่ตามมาด้วย

ตอนที่ข้าพเจ้าดูงานที่โรงพยาบาลฉางเกิน ณ ประเทศไต้หวันนั้น วันหนึ่ง ที่ห้องประชุมเล็กของสำนักงาน นายแพทย์หาน ได้รายงานเรื่อง ‘การแก้ไขและปัญหาหลอดไตได้รับบาดเจ็บ (Ureteric injury)’ ของโรงพยาบาลฉางเกิน ข้าพเจ้าฟังแล้ว รู้สึกว่า นี่คือ คำตอบที่ข้าพเจ้าพยายามเสาะหามานาน ซึ่งมีประโยชน์มาก จึงอยากนำมาถ่ายทอดให้รู้โดยทั่วไป
อันโรงพยาบาลฉางเกินนั้น มีการผ่าตัดผ่านกล้องมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก คนไข้ทางนรีเวชเกือบทุกรายจะได้รับการผ่าตัดผ่านกล้อง จะมียกเว้น ก็เพียงในบางราย ที่เป็นมะเร็งอวัยวะสืบพันธุ์สตรี ดังนั้น ปัญหาเรื่องหลอดไตได้รับบาดเจ็บ จึงได้มีการแก้ไขอย่างเป็นขั้นเป็นตอน พัฒนาขึ้นมาตามลำดับ
คุณหมอหาน เริ่มเกริ่น โดยเล่าให้ฟังว่า ‘ที่โรงพยาบาลฉางเกิน มีกรณีที่หลอดไตได้รับบาดเจ็บจำนวนมาก ส่วนใหญ่ตำแหน่งที่เกิดมักจะเป็น หนึ่งในสามของส่วนปลายท่อไต (Distal part of right ureter) บริเวณใกล้กับกระเพาะปัสสาวะ และเกิดขึ้นข้างขวามากกว่าข้างซ้าย’
แม้จะมีคนไข้สตรีจำนวนมาก ที่ท่อไตได้รับบาดเจ็บ (Ureteric injury) จากการผ่าตัดผ่านกล้องทางนรีเวช (Laparoscopic surgery) แต่ที่นำมารายงานมีเพียง 12 ราย เท่านั้น เพราะเป็นเฉพาะรายที่ใช้วิธีการต่อท่อไตผ่านกล้อง โดยสูติแพทย์ของที่นั่น ซึ่ง 11 รายประสบผลสำเร็จดีเยี่ยม แต่อีก 1 รายต้องกลับไปแก้ไข้โดยศัลยแพทย์ทางเดินปัสสาวะ (Urologist)

มดลูก (Uterus) หรือวังของทารกน้อย ตามคำเรียกภาษาจีนนั้น ผูกพันกับผู้หญิงมาตั้งแต่เด็ก ซ่อนอยู่ภายในอุ้งเชิงกราน จับต้องภายนอกไม่ได้ ทำให้เธอเหล่านั้นเคยชินและเข้าใจว่า ‘ไม่น่าจะมีความผิดปกติอะไร’ จนกระทั่งวันหนึ่ง มันกลับกลายเป็นเนื้องอก (Myoma uteri) ก่อผลร้ายให้เจ้าตัวอย่างน่าตกใจ เช่น ตกเลือด, ปัสสาวะ อุจจาระลำบาก....โชคดี!!! ที่ส่วนใหญ่เนื้องอกเหล่านี้ไม่ค่อยกลายเป็นมะเร็ง (Myosarcoma).. ไม่เช่นนั้น คงเป็นเรื่องที่น่าเศร้าไม่น้อย สำหรับผู้หญิงหลายคนที่ต้องผจญกับความทุกข์ทรมานจากโรคร้าย
คุณดารณี อายุ 40 ปี อาชีพข้าราชการ มีบุตร 1 คน เธอมาโรงพยาบาลด้วยเรื่องมีระดูมากผิดปกติ (Menorrhagia) ตอนที่ข้าพเจ้าพบเธอที่ห้องตรวจนรีเวช คุณดารณีมีเลือดออกจากช่องคลอดจำนวนมากมาเป็นเวลา 11 วัน ซึ่งช่วงนั้นเป็นช่วงที่กำลังมีระดูพอดี! แต่...เลือดที่ออก ไม่มีทีท่าว่า จะหยุด! เธอจึงมาขอรับการตรวจที่แผนกนรีเวช โรงพยาบาลตำรวจ
ข้าพเจ้าตรวจภายในและตรวจดูอัลตราซาวนด์ผ่านทางชองคลอดให้กับเธอ พบว่า มดลูกโตเป็นเนื้องอก ขนาดเท่ากับอายุครรภ์ 12 – 14 สัปดาห์.. อย่างไรก็ตาม เพื่อป้องกันปัญหาที่ว่า เนื้องอกนั้น อาจเป็นมะเร็งเยื่อบุมดลูก (Endometrial carcinoma) ซึ่งจะต้องให้การรักษาเป็นอย่างอื่น ข้าพเจ้าได้ทำการขูดเยื่อบุมดลูกของเธอแบบดูดจากหลอดแก้วเล็กๆ (endocell) ซึ่งผลชิ้นเนื้อ ก็เป็นเพียงเยื่อบุมดลูกธรรมดา (Proliferative endometrium) ด้วยเหตุนี้ ข้าพเจ้าจึงกำหนดให้คุณดารณี เข้ารับการผ่าตัดในสัปดาห์ต่อไป
วันนั้นเป็นวันศุกร์ ข้าพเจ้าได้ทำการผ่าตัดผ่านกล้อง (Laparoscopic surgery) ให้กับคุณดารณี โดยเจาะท้องเป็นรูเล็กๆ 4 ตำแหน่ง คือ ที่สะดือ, ที่ด้านข้างของสะดือทั้ง 2 ข้าง และที่บริเวณเหนือหัวเหน่าด้านซ้ายของคนไข้...

ลูกผู้หญิงในวัยเด็กนั้น มีความสดใส ไร้เดียงสา และบริสุทธิ์ เปรียบประดุจได้กับอัญมณี หรือ หยกอันล้ำค่า แน่นอน..พ่อแม่ย่อมรักและถนุถนอมอย่างมาก ซึ่ง..หากมีสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ไม่ดีไม่งามเกิดขึ้นกับลูกสาวของตนแล้ว พ่อแม่คงต้องปวดร้าวใจเป็นที่สุด แต่..หากเป็นสิ่งที่ดี..ละก็ พ่อแม่จะภูมิใจ พูดถึงเรื่องราวเหล่านั้น ไม่มีหยุด
ไม่นานมานี้ ข้าพเจ้าได้ผ่าตัดคลอดบุตรสาว ให้กับคนไข้รายหนึ่ง ปรากฏว่า ลูกสาวของเธอเกิดวันเดียวกับลูกสาวคนแรกที่ข้าพเจ้าผ่าตัดคลอดให้ ซึ่งอายุห่างกัน 6 ปี นอกจากนั้น ยังเกิดวันเดียวกับข้าพเจ้าด้วย นี่กลายเป็นว่า ทั้งสามคนเกิดวันเดียวกัน.... เท่านั้นยังไม่พอ ลูกสาวคนนี้ ยังนำโชคลาภมาสู่บ้านของเธออีกด้วย คือ ทำให้เธอได้เงินรางวัลจากสลากกินแบ่งรัฐบาลและหวยไต้ดิน ดังนี้ งวดถัดมา สลากกินแบ่งรัฐบาลได้ออกเลขท้ายสองตัวล่างเป็นเลข 25 ตรงกับวันเกิดของหนูน้อย รวมทั้งออกเลขท้ายสามตัวเป็นเลข 803 ซึ่งตรงกับเวลาเกิดของหนูน้อยด้วย คือ เกิดเวลา 8 นาฬิกา 3 นาที… ลูกสาวของคนไข้มีลักษณะแปลกอย่างหนึ่ง คือ ชอบกำมืออยู่เกือบตลอดเวลา งวดถัดมา หนูน้อย กางนิ้วก้อยออกมาเพียง 1 นิ้ว แล้วก็กำมือ สักพักหนึ่ง ก็กางนิ้วออกมา 2 นิ้ว รวมเป็นเลข 12 ซึ่งคนไข้ข้าพเจ้าก็ถูกหวยไต้ดินอีก ต่อมา อีกงวด ก็กางนิ้วมือออกทำนองเดียวกัน แต่เป็น 3 นิ้ว สองครั้ง คนไข้ข้าพเจ้าก็ถูกหวยใต้ดินอีก ในเลข 33 เธอบอกว่า ลูกสาวคนนี้เป็นลูกนำโชค
หลายวันก่อน มีเรื่องราวเกิดขึ้นกับเด็กหญิงคนหนึ่ง ขอให้นามสมมติว่า ชื่อ เพชรลดา เธออายุ 12 ปี ยังเรียนหนังสืออยู่ ปัญหาก็คือ เด็กหญิงเพชรลดามีเพศสัมพันธ์กับแฟน แล้วหลังจากนั้น 7 ชั่วโมง เกิดมีอาการปวดท้องน้อย แต่..เนื่องจากถูกคุณแม่จับได้ จึงเกิดการแจ้งความ และนัดให้เด็กหญิงเพชรลดามาตรวจที่แผนกสูติ-นรีเวช โรงพยาบาลตำรวจ เพื่อหาหลักฐานเกี่ยวกับคดีทางเพศ การตรวจโดยทั่วไปไม่พบมีปัญหาอะไร เพียงแต่การรักษา คุณหมอจำเป็นต้องให้ยาป้องกันการตั้งครรภ์กับเด็กหญิงเพชรลดาไว้ แม้จากการซักประวัติ เธอจะมีประจำเดือนมาเมื่อราว 1 เดือนก่อน