คลอดยาก ( Dystocia )ตอนทารรกอยู่ในท่าขวาง

คลอดยาก

ตอน ทารกอยู่ในท่าขวาง

เคยมีสามีคนไข้รายหนึ่งพูดกับข้าพเจ้าว่า “ การคลอดโดยวิธีธรรมชาตินั้น มีมานานเป็นแสนๆปี ทำไม คนท้องจำนวนมากมายจึงไม่เลือกคลอดแบบวิธีธรรมชาติ ซึ่งน่าจะปลอดภัยและเหมาะสมกับคนมากที่สุด ” ข้าพเจ้าหยุดคิดนิดหนึ่ง แล้วตอบกลับไปว่า “ จริงๆ ก็เป็นเช่นที่คุณพูดนั่นแหละ แต่ไม่ใช่ทุกกรณี การที่คนเราจำเป็นต้องคลอดโดยวิธีอื่นที่ไม่ใช่วิธีธรรมชาตินั้น เนื่องจากมีหลายปัจจัยเข้ามาเกี่ยวข้องช่วงที่กำลังจะคลอด เช่น ทารกอยู่ในท่าขวาง เป็นต้น ”

การคลอดทารกท่าขวางเป็นสิ่งที่ทำไม่ได้ตามวิธีธรรมชาติ นอกจากทำไม่ได้แล้ว หากชักช้า  ทารกในครรภ์อาจตายได้จากการที่สายสะดือถูกกดทับ

เมื่อประมาณ 1 เดือนที่ผ่านมา มีคนไข้รายหนึ่งซึ่งข้าพเจ้าได้ทำการผ่าตัดคลอดให้ เรื่องราวของเธอน่าตกใจไม่ใช่น้อย คนไข้สตรีรายนี้ ชื่อ คุณสุรินทรา อายุ 25 ปี ตั้งครรภ์แรก เธอเป็นคนภาคใต้ อาศัยอยู่แถวจังหวัดสุราษฎร์ธานี พี่สาวของคุณสุรินทราเป็นเพื่อนสนิทของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจึงให้การเอาใจใส่เป็นพิเศษ

 คุณสุรินทรามาฝากครรภ์ที่โรงพยาบาลตำรวจ  เมื่ออายุครรภ์ค่อนข้างมาก คือ 7 เดือนหรือ  28 สัปดาห์ เดิมเคยฝากครรภ์ที่ต่างจังหวัดระยะหนึ่ง และเพิ่งย้ายตามสามีเข้ามาอยู่กรุงเทพฯ ตอนนั้น ข้าพเจ้าได้ตรวจร่างกายและตรวจอัลตราซาวนด์ พบว่า ความสูงของมดลูกเท่ากับ 30 เซนติเมตรเมื่อวัดจากหัวเหน่า  ทารกมีขนาดพอๆกับอายุครรภ์จาการวัดเส้นผ่าศูนย์กลางระหว่างใบหูของทารกทั้งสองข้าง ลูกสุรินทราเป็นเพศชาย แข็งแรงดี  ส่วนรกเกาะอยู่ทางด้านบนของมดลูก น้ำคร่ำมีปริมาณและลักษณะทั่วไปปกติดี

จากนั้น ข้าพเจ้าได้นัดคุณสุรินทรามาตรวจครรภ์ทุก 2 สัปดาห์ ซึ่งไม่พบว่า มีปัญหาอะไร   น้ำหนักตัวคุณสุรินทราเพิ่มขึ้นตามเกณฑ์  ตอนอายุครรภ์ 36 สัปดาห์ เธอมีมดลูกแข็งตัวบ้าง  เป็นบางครั้ง  หลังจากได้รับประทานยาคลายกล้ามเนื้อ ปัญหาดังกล่าวก็หมดไป

ขณะที่อายุครรภ์ได้ประมาณ  38 สัปดาห์  วันหนึ่งเวลาตอน 5 ทุ่มเศษ คุณสุรินทรามีน้ำเดินออกมาทางช่องคลอด จึงเดินทางไปโรงพยาบาลตำรวจ และถึงที่นั่นประมาณ 12 นาฬิกา พี่สาวของเธอได้ติดต่อมาหาข้าพเจ้าที่บ้านในระหว่างเดินทาง ข้าพเจ้าจึงขับรถติดตามไป

ระหว่างที่ข้าพเจ้าเดินทางมาที่โรงพยาบาลตำรวจ ข้าพเจ้าได้โทรศัพท์เข้าไปสอบถามพยาบาลห้องคลอดว่า “ คุณสุรินทราเป็นอย่างไรบ้าง ”

พยาบาลห้องคลอดตอบว่า “ หมอ.....เด็กไม่ใช่ท่าหัวนะ น้ำคร่ำที่ออกมาก็มีสีเขียวข้นด้วย ( Meconium ) ” การที่น้ำคร่ำมีสีเขียวปน แสดงว่า เด็กถ่ายขี้เทาออกมา เนื่องจากขาดออกซิเจน อันมีผลให้หูรูดของก้นคลายตัว อุจจาระเด็กจึงไหลออกมาและปะปนในน้ำคร่ำ  หากน้ำคร่ำมีสีเขียวข้นมาก ย่อมหมายถึงว่า ทารกขาดออกซิเจนมานานและอยู่ภาวะอันตรายอย่างยิ่ง

“ อย่างนั้น ก็ช่วยติดต่อทางห้องผ่าตัดว่า ผมจะเข้าไปทำผ่าตัดคลอดเดี๋ยวนี้เลยนะ อีกประมาณ 10 - 15 นาที ผมคงเดินทางไปถึง ” ข้าพเจ้าสั่งการพร้อมกับขอให้ทางฝ่ายพยาบาลห้องคลอดส่งคนไข้ไปที่ห้องผ่าตัดทันที

ที่ห้องผ่าตัด ข้าพเจ้าลงมีดและผ่าตัดผ่านชั้นต่างๆของผนังหน้าท้องคุณสุรินทราอย่างรวดเร็ว เนื่องจากว่า เป็นกรณีที่ทารกอยู่ในภาวะอันตราย การที่เด็กไม่อยู่ในท่าหัว ย่อมทำให้หัวเด็กไม่ลงมาสู่อุ้งเชิงกราน และส่วนนำไม่ปิดทางออกของน้ำคร่ำ ซึ่งจะทำให้น้ำคร่ำไหลออกจากโพรงมดลูกตลอดเวลา ไม่นานนัก น้ำคร่ำก็จะหมด อันมีผลให้สายสะดือถูกกดทับและเด็กเสียชีวิตทันที

เมื่อผ่าตัดเปิดมดลูกส่วนล่างเข้าไป ปรากฏว่า ลูกคุณสุรินทรานอนขดตัวอยู่ในท่าขวาง โดยมีส่วนนำเป็นแผ่นหลัง หรือกล่าวง่ายๆ คือ  ส่วนหลังของเด็กอยู่ใกล้บริเวณปากมดลูกและช่องคลอดมากที่สุด ( Dorso - Inferior ) นั่นเอง  กรณีเช่นนี้ ย่อมเป็นการยากในการใช้มือล้วงเข้าไปจับขาเด็ก ซึ่งเป็นเทคนิคในการทำคลอดทารก เนื่องจากส่วนของเด็กจะขวางมือของสูติแพทย์

ยามผ่าตัดทำคลอดปกติ เวลาลงมีดบนตัวมดลูกนั้น สูติแพทย์ทุกคนจะลงมีดบริเวณมดลูกส่วนล่างในลักษณะเป็นแนวขวาง ( Horizontal )   ส่วนกรณีที่ตรวจพบทารกอยู่ในท่าขวางและทราบล่วงหน้าว่า ทารกเอาแผ่นหลังเป็นส่วนนำ ( Dorso – Inferior) การลงมีดบนตัวมดลูกอาจเปลี่ยนเป็นแนวตรง ( Low vertical ) เพื่อสะดวกในการล้วงมือเข้าไปจับขาเด็กและทำคลอดแบบท่าก้น

“ แย่แล้ว......ผมจับขาเด็กไม่ได้  ” ข้าพเจ้าอุทานอย่างไม่รู้ตัว ข้าพเจ้าพยายามล้วงมือเข้าไปในโพรงมดลูกและควานหาขาลูกคุณสุรินทรา 2 ครั้ง 2 ครา  เมื่อทำไม่สำเร็จ  ก็ต้องเปลี่ยนวิธี

“ ส่งกรรไกรให้หน่อย ผมจะเปิดแผลตรงกลางเป็นรูป inverted T ”  ข้าพเจ้าพูดสั่งการกับพยาบาลผู้ช่วย  หลังจากนั้น จึงผ่าตัดเปิดแผลในลักษณะ ตัว T หัวกลับ คือ ใช้กรรไกรตัดบริเวณกลางรอยแผลผ่าตัดด้านบนของมดลูกเมื่อลงมีดตอนแรก  พอเปิดขยายแผลเป็นแนวยาวตรงเป็นมุมฉากขึ้นไปได้ระดับหนึ่ง ข้าพเจ้าก็ใช้มือขวาล้วงเข้าไปในโพรงมดลูกจับขาลูกคุณสุรินทา  พอจับขาได้ข้างหนึ่ง  ข้าพเจ้าค่อยๆดึงออกมาอย่างช้าๆจนเห็นตะโพกและต้นขาอีกข้างหนึ่ง จึงทำคลอดขาข้างที่สอง หลังจากนั้น การทำคลอดลำตัวและส่วนหัวของเด็ก ก็เป็นไปอย่างง่ายดาย  สิ่งสำคัญที่ข้าพเจ้าต้องเตือนใจตัวเองอยู่เสมอ คือ ใจเย็นๆ ค่อยๆดึงขาข้างที่จับได้ก่อนและทำคลอดส่วนขาข้างนั้นอย่างช้าๆ มิฉะนั้น ขาเด็กจะหัก ถ้าเป็นไปได้ ข้าพเจ้าจะล้วงมือเข้าไปควานหาจับขาเด็กไว้ทั้งสองข้างตั้งแต่อยู่ในโพรงมดลูก แล้วค่อยๆดึงออกมา การทำคลอดส่วนที่เหลือจะง่ายกว่าวิธีจับขาข้างเดียวเสียอีก

ลูกคุณสุรินทราคลอดออกมาเมื่อเวลา 00:39 นาฬิกา เป็นทารกเพศชาย แข็งแรงดี มีน้ำหนัก 2800 กรัม และคะแนนความสามารถแรกคลอด 7 , 8 , 10  คุณสุรินทรานอนพักรักษาตัวที่โรงพยาบาล 4 วันก็กลับบ้านพร้อมบุตร โดยไม่มีภาวะแทรกซ้อนใดๆ

ข้าพเจ้ามีโอกาสทำคลอดท่ารกท่าขวางหลายครั้ง ทำให้มีประสบการณ์มาก  แต่แม้มีประสบการณ์  ข้าพเจ้าก็หวั่นใจทุกครั้งที่ผ่าตัดทำคลอดท่ารกท่าขวาง  เพราะเด็กแรกคลอด ตัวบอบบาง  การจับการดึงส่วนแขนขาต้องกระทำด้วยความระมัดมะวังอย่างมาก  ดังที่เคยมีข่าว ปรากฏทางหน้าหนังสือพิมพ์ว่า “ ต้นขา ( Femur ) ของทารกหัก จากการทำคลอดท่าก้น” ซึ่งการรักษาต้องใช้เวลานานพอสมควร

สำหรับกรณีของลูกคุณสุรินทรา พอผ่าตัดเปิดมดลูกส่วนล่าง  แขนลูกคุณสุรินทราก็โผล่ออกมาก่อน  ข้าพเจ้าค่อยๆจับแขนเด็กงอตามแบบธรรมชาติ  ยัดใส่กลับเข้าไป  พอล้วงมือเข้าไปในโพรงมดลูกและควานหาขาเด็ก  ก็ไปจับเอาแขนเด็กอีกข้างหนึ่งออกมา  ข้าพเจ้าค่อยๆจับยัดเข้าไปใหม่ จากนั้นจึงตัดสินใจเปิดขยายแผลผ่าตัดเป็นรูปตัว T หัวกลับ ซึ่งจำเป็นต้องเปิดแผลให้กว้างพอสมควร ข้าพเจ้าถึงล้วงมือเข้าไปจับขาของลูกคุณสุรินทราและทำคลอดได้ในที่สุด นั่นคือความยากลำบากของการทำคลอดทารกท่าขวาง

หลังคลอด ข้าพเจ้าได้เข้าไปอธิบายถึงการคลอดให้คุณสุรินทราและสามี รวมทั้งพี่สาวของเธอด้วย โดยพูดถึงความจำเป็นที่ต้องทำเช่นนั้น  สำหรับแผลผ่าตัดรูปตัว “ T  กลับหัว ” บนตัวมดลูก  ข้าพเจ้าได้ตรวจดูภายหลังทำคลอดรกและมดลูกหดตัวแล้ว    คิดว่า  ไม่น่าจะมีปัญหา หากตั้งครรภ์ที่สอง  อย่างไรก็ตาม  คุณสุรินทราควรเว้นระยะการมีลูกออกไปอย่างน้อย 1 ปี  เพื่อให้มดลูกกลับมาอยู่ในสภาพที่สมบูรณพร้อมอีกครั้ง

อนึ่ง เรื่องร้ายๆมักจะเกิดขึ้นกับคนใกล้ตัว กรณีทารกท่าขวางที่เกิดกับคุณสุรินทราซึ่งเป็นน้องสาวของเพื่อนสนิท นับเป็นตัวอย่างที่ดี  หากข้าพเจ้าเดินทางไปถึงโรงพยาบาลช้ากว่านี้สัก ชั่วโมง ลูกคุณสุรินทราอาจอยู่ในสภาพที่แย่มากหรือเสียชีวิต เพราะน้ำคร่ำไหลออกจากโพรงมดลูกเกือบหมดแล้ว ข้าพเจ้าจึงเป็นคนที่โชคดีคนหนึ่ง ประกอบกับได้สั่งสมประการณ์มานานหลายปี  จึงทำให้สามารถแก้ปัญหานี้ได้  แม้จะตื่นเต้นระทึกใจอย่างมากก็ตาม  ใครที่มีจินตนาการดี คงนึกวาดภาพได้ว่า การจับ การดึงรั้ง การล้วงมือเข้าไปคลำหาขาของทารกน้อยที่ลำตัวพับซ่อนอยู่ในที่แคบๆ  ย่อมเป็นไปด้วยความยากลำบากอย่างมากมาย  ตอนนั้นลูกคุณสุรินทราแสดงอาการขาดออกซิเจนด้วยการถ่ายขี้เทาออกมาจำนวนหนึ่ง  อย่างไรก็ตาม คงเป็นด้วยข้าพเจ้าเคยทำบุญมามาก ทุกสิ่งทุกอย่างจึงลงเอยด้วยดี  ถึงบัดนี้  ข้าพเจ้ายังขนลุกซู่อยู่เลยเมื่อนึกถึงการทำคลอดครั้งนี้

การเผชิญหน้ากับทารกท่าขวางในครรภ์ ไม่ใช่เรื่องแปลกหรือพบโดยบังเอิญ สูติแพทย์มีโอกาสพบทารกท่าขวางได้บ่อยๆเวลาทำคลอดทารกตัวที่ 2 ของครรภ์แฝด ไม่ว่า การคลอดนั้นจะเป็นการคลอดโดยวิธีธรรมชาติหรือผ่าตัดเอาเด็กออกทางหน้าท้อง  ดังนั้น จึงต้องเตรียมพร้อมเสมอเมื่อเจอครรภ์แฝด  สำหรับข้าพเจ้าแล้ว  ทันทีที่คลอดทารกตัวแรกออกไป ข้าพเจ้าจะคลำหาและจับขาข้างใดข้างหนึ่งของทารกตัวที่ 2 บนถุงน้ำคร่ำในขณะที่ถุงน้ำคร่ำยังไม่แตก จากนั้น ถึงจะเจาะถุงน้ำคร่ำและทำคลอดทารกตัวที่ 2 ออกมาอย่างไม่ยากเย็นนัก

เรื่องราวของทารกท่าขวางเป็นเรื่องสำคัญที่ทุกคนควรใส่ใจและไม่ประมาท สูติแพทย์อาจพลาดในการวินิจฉัยเบื้องต้น แต่นั่น...ยังไม่สำคัญเท่ากระบวนการผ่าตัดและทำคลอด ซึ่งต้องอาศัยประสบการณ์และความนุ่มนวลในการจับดึงขาทารกน้อย 

ความจำเป็นในการช่วยเหลือดูแลผู้คน เช่น หมอ , นักผจญเพลิง/อุทกภัย   ล้วนแล้วแต่จะต้องอาศัยเมตตาจิต มิตรไมตรี โชคและประสบการณ์ด้วยกันทั้งนั้น  ถ้าโชคดี  ผลลัพธ์ก็เป็นที่ชื่นชม  แต่ถ้าโชคร้าย ผู้ที่เราช่วยเหลือ เกิดทุพลภาพปางตายหรือเสียชีวิต นั่นก็อาจเปลี่ยนผู้ใจบุญเป็นปีศาจร้าย   ซึ่งแท้ที่จริงแล้ว....ไม่มีใครอยากให้เป็นไปในทางที่ไม่ดี 

บางที เราน่าจะขอบคุณท้องฟ้า หรือพระเจ้า  ที่ทำให้เรามีชีวิตอยู่ได้อย่างปลอดภัยจนถึงทุกวันนี้  การกระทำความดีต่อเพื่อนมนุษย์บ้าง  ก็น่าจะดี  และไม่ควรถือเป็นบุญคุณด้วย  เพราะบ่อยครั้งที่มีคนช่วยเหลือเรา  พอเราหันกลับไปเพื่อจะขอบคุณ  เขาก็ไม่อยู่......เสียแล้ว

&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&

Add new comment

CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.